Moždani udar – Simptomi i dijagnostika

simptomi

U osnovi akutnog moždanog udara nalazi se nedovoljnjo snabdijevanje krvlju ( kiseonikom i glukozom), nastale kako posljedica zakrčenje krvnog suda ili hipoperfuzije, što za posljedici ima smrt neurona u zoni infarkta u roku od nekoliko minuta. Infarktna zona okružena je regijom koja se naziva penumbra. Neuroni penumbre su afunkcionali ali su još uvjek vijabilni. Cilj svih terapijskih pokušaja u liječenju akutnog moždanog udara je održavanje viabilnosti i funkcionalnsti neurona penumbre.

 

SIMPTOMI

Akutni moždani udar odlikuju nagli početak i brzi razvoj fokalnih neuroloških simptoma. Izuzetno rijetko se simptomi razvijaju postepeno.

Na početku bolesti većina bolesnika ima očuvano stanje svijesti (sem u slučajevima zahvaćenosti područja vaskualrizacije bazilarne arterije, masivnog moždanog edema, hermijacije i kompresija na moždano stablo). Glavobolja se javlja kod 25 odsto bolesnika, a povraćanje i mučnina oznaćavaju zahvaćenost struktura zadnje lobanjske jame.

Dakle simptomatologija varira od djelova zahvaćenih infarktom.

U slučaju zahvaćenosti:

1. Lijeve (dominantna) hemisfera - hemisferni ili kortikalni infarkti simptomatologija je sledeća: afazija, desnostrana hemipareza (plegija), desnostrani gubitak senzibiliteta, desnostrani prostorni neglect, desnostrana homonimna hemianopsija, poremećaj konjugovanog pogleda udesno (devijacija glave I bulbusa ulevo, bolesnik gleda u žarište);

2. Desne (nedominantna) hemisfere - hemisferni ili kortikalni infarkti simptomatologija je sledeća: levostrana hemipareza (plegija), levostrani gubitak senzibiliteta, levostrani prostorni neglect, levostrana homonimna hemianopsija, poremećaj konjugovanog pogleda ulevo (devijacija glave I bulbusa udesno, bolesnik gleda u žarište);

3. Subkortikalni infarkti hemisfera ili moždanog stabla  simptomatologja je sledeća: čista motorna ili čista senzitivna hemipareza (plegija), dizartrija, uključujući i sindrom dizartrije sa nespretnom rukom, ataksična hemipareza, nema nenormalnosti kognitivnih funkcija, govora i vida;

4. Infarkti moždanog stable: motorni ili senzorni gubitak u sva četiri ekstremiteta, alterni sindromi, poremećaj konjugovanog pogleda, nistagmus, ataksija, dizartrija, disfagija;

5. Infarkti malog mozga: ipsilateralna ataksija ekstremiteta, ataksija hoda i stajanja;

 

USPOSTAVLJANJE DIJAGNOZE

 Trajno riješenje posljedice podrazumjeva spoznaju uzroka!

Prilikom obrade bolesnika sa akutnim moždanim udarom ispitivanju neophodno je sprovesti diagnostičke postupke koji da odgovore na sljedeća pitanja:

  1. Da li se kod bolesnika radi o vaskularnoj bolesti mozga?
  2. Da li se radi o ishemijskoj ili hemoragijskoj bolesti?
  3. Da li je bolesnik u indikacionom području za primenu fibrinolitičke/hirurške terapije?
  4. Da li su kod bolesnika prisutne druge neurološke ili somatske komplikacije koje mogu uticati na terapijski pristup?

Hronična ishemija mozga podrazumeva dugotrajno stanje insuficijentne moždane perfuzije, sa ili bez neuroloških ispada, uz stalnu tendenciju ka akutizaciji oboljenja.

 

vrste 1

Dijagnoza cerebrovaskularne insuficijencije zasniva se na:

1. Angio-neurološkom nalazu i neinvazivnom ispitivanju.

Neinvazivno ispitivanje podrazumeva sledeće metode: Doppler-sonografija, Duplex sonografija - B-scan koja prikazuje ono što vaskularnog hirurga najviše interesuje morfologiju arterijskih lezija i hemodinamske efekte arterijskih lezija, transkranijalna Doppler sonografija,  Elektroencefalografija.

Neinvazivna kardiološka dijagnostika, kompjuterizovana tomografija i nuklearna magnetna rezonansa mozga i supraortalnih grana, omogućava da se kod pacijenta sa simptomima eliminiše druga intrakranijalnu patologija. Pozitivan nalaz za infart mozga detektovan kompjuterizovanom tomografijom ili magnetnom rezonansom elimišu mogućnost rekonstruktivnog zahvata na arterijama za   2-4 nedjelje.

2. Invazivnoj dijagnostici (klasična arteriografija kao zlatni standard za stenzantno okluzivnu bolest karotidne arterije, digitalna subtrakciona angiografija, CT angiografija, NMR arteriografija, pozitronska emisiona tomografija (PET SCAN)  i SPECT.

Dr sci med Nikola Fatić

27 feb 2017

Moždani udar – Uzroci nastanka

Akutni moždani udar predstavlja treći uzrok smrti u razvijenim zemljama (odmah iza kardiovaskularnih i malignih bolesti) i drugi po redu uzrok smrtosti u cijelom sijetu. Prema podacima Demaerschalka i saradnika  u SAD ima oko 700 hiljada novooboljelih svake godine, svakih 5 sekundi jedna osoba doživi moždani udar, a svaka tri minuta jedna umre od akutnog moždanog udara.

Broj novooboljelih od akutnog moždanog udara kreće se u rasponu od 100 do 300 novih slučajeva na 100 hiljada stanovnika godišnje, u zavisnosti od razvijenosti zemlje. Sa starošću broj se povećava, a stopa smrtnosti se nakon 55. godine duplira na svakih deset godina. Zvanični podaci za Crnu Goru ne postoje. Ukoliko prethodne podatke uvrstimo u statističke podatke Monstata, u CG svake godine možemo očekivati od oko 620 do 1860 novooboljelih od akutnih moždanog udara.

Ukupan broj oboljenih od akutnog moždanog udara kreće od 600 (u razvijenim zemljama) do 900 (u nerazvijenim zemljama) obolelih na 100 hiljada stanovnika. Za Crnu Goru zvaničnih podataka nema, ukoliko prethodne podatke uvrstimo u podatke Monstata, u CG na postojeći broj stanovnika možemo očekivati oko 3720 do 5520 oboljenih od akutnog moždanog udara.

Stopa smrtnosti kreće se od od 63,5 do 273,4 smrtnih slučajeva na 100.000 stanovnika godišnje. Prema podacima Feigin i saradnika, najveći stepen smrtnosti javlja se prvih mjesec dana od nastanka bolesti i iznosi čak do 22,9 odsto. Za Crnu Goru zvaničnih podataka nema, ukoliio prethodne podatke uvrstimo u podatke Monstata, u CG na postojeći broj stanovnika moćemo očekivati oko 394 do 1695 smrtnih slučajena godišnje od akutnog moždanog udara.

Udio ženske populacije u akutnom moždanom udaru iznosi 43 odsto, međutim čak 63 odsto smrtih slučajeva odnosi se na ženski pol.

Prema podacima Atanasković-Marković i saradnika moždani udar je bio prvi uzrok smrti kod žena u Srbiji, dok je 2002. godine predstavljao prvi uzrok smrtnosti u bolničkim uslovima.

Pored visoke stope smrtnosti, bolest odlikuje i veoma visoka stopa teškog invaliditeta koja se kreće do 30 odsto.

Osim narušavanja kvaliteta života pojedinca, porodice i društvene zajednice u cijelni, potrebno je pomenuti i enormno visoke troškove liječenje pacijenta sa pretrpljenim akutnim moždanim udaraom koji na primjer u SAD-u iznose od 60 do preko 230 hiljada dolara (hospitalizacija, rehabilitacija, odsustvovanje sa posla).  Za Crnu Goru ne postoje zvanični podaci.

 

SLIKA 1. KAROTIDNA ARTERIJA

UZROCI NASTANKA

Pod pojmom Cerebrovaskularne insuficijencije podrazumjevaju se funkcionalne i organske lezije mozga koje nastaju zbog neadekvatne prokrvljenosti moždanih struktura. Posljednju fazu bolesti predstavlja moždani udar. Uzroci nastanka cerebrovaskularne insuficijencije mogu se podjeliti u 5 velikih kategorija:  oboljenja krvnih sudova, oboljenja srca, kompresije okolnih struktura, drugi utvrđeni uzroci, neutvrđeni uzroci.

                      1. Oboljenja krvnih sudova

Bolesti velikih arterija - Ateroskleroza i Neaterosklerotske artropetije (Fibromuskularna displazija, Kinking i Coliling, Lupus eytematodes, Periarteritis nodosa, Arteritis cranialis, Takayashu arteritis, Uremicki arteritis, Sarkoidiza,itd);

Bolest malih arterija (lakune) mali infarkti (3 -15mm) u vaskularnoj teritoriji dubokih perforantnih grana;

Stenozantno-okluzivna bolest arterija (arterioskleroza) ekstrakranijalnog dijela karotidnih arterija predsavlja najčešći uzrok (60-80%) cerebralne ishemije i moždanog udara, stoga se može zaključiti da je preventivno hirurško i medikamentozno liječenje jedna od mogućih opcija tretmana ovog oboljenja.

                 2. Oboljenja srca dovode do embolizacije distalnih teritirija vaskularizecije i mogu se podjeliti u dvije velike grupe: bolesti  sa velikim rizikom za embolizaciju i bolesti sa manjim rizkom za embolizacije.

Bolesti srca sa velikim rizikom za embolizaciju: atrijalna fibrilacija, mitralna stenoza, vještačka valvula, tromb u levoj komori, atrijalni miksom, infektivni endocarditis, dilatativna kardiomiopatija, marantički endocarditis.

-     Bolesti sa manjim rizikom za embolizaciju: prolaps mitralne valvule, teška mitralna kalcifikacija, prolazni foramen ovale, atrijalna septalna aneurizma, kalcifikovana aortna stenoza, akinetski deo zida lijeve komore, ateromatoza aortnog luka.

                    3. Kompresija od strane okolnih struktura: egzostoze i osteohondroza vratnih pršljenova, tumorska kompresija, ožiljna kompresija.

                         4.Drugi utvrđeni uzroci: hiperkoagulabilna stanja, druge hematološki poremećaji (nasljedne i stečene), antifosfolipidni sindrom, migrena, MELAS, vazospazam kod SAH, sistemska hipotenzija, konzumiranje alkohola, narkomanija, trudnoća i puerperijum.

                     5.Neutvrđeni uzrok: nisu sprovedeni svi neophodni dijagnostički postupci, istovremeno postojanje više mogućih uzroka, nepoznat uzrok.

 

Dr sci med Nikola Fatić

27 feb 2017

Moždani udar – Vrste ataka i faktori rizika

moždani udar

Zbog svojih razarajućih posljedica po pojedinaca, njegovu porodicu i društvenu zajednicu moždani udar ili šlog je u prošlosti smatran božjom kaznom, te je u narodu dobio naziv moždana kap.

Šlog/Akutni moždani udar predstavlja oboljenje koje je treći uzrok smrti u svijetu, i ubica broj jedan u zemljama bivše Jugoslavije. Stopa smrtnosti je ogromna.  Šlog predstavlja bolest sa najvećim stepenom invaliditeta u odnosu na sve druge neurološke bolesti. Lako je zaključiti da šlog ne predstavlja samo medicinski problem, već duboko zadire u socioekonomski život pojedinaca, njegove porodice i cijelog društva. Vrlo je važno napomenuti da je vaskularna bolest mozga drugi uzrok demencije, odmah iza Alchajmerove bolesti.

Kao uvod u akutni moždani udar često se javlja Tranzitorni ishemijski atak (TIA) kao kratka epizoda neurološke disfunkcije koja ne traje duže od 60 minuta, nastaje kao posljedica nedovoljne cirkulacije u pojedinim djelovima mozga ili očne mrežnjače (retine). Dopunskim dijagnostičkim neurovizuelizacionim procedurama prisustvo akutnog infarkta mozga se ne registruje.

"Krešendo TIA" je termin koji označava prisustvo dva ili više traznitornih ishemijskih udara unutar 24 sata i ovakvo stanje zahijteva hitnu terapiju.

Tranzitorni ishemijski atak nastaje naglo, bez znakova upozorenja, bez provokacija i u 2-5% je uvod ili predznak akutnog ishemijskog moždanog udara.

Simptomi kojim se Tranzitorni ishemiski atak predsavlja su fokalne prirode i najčešće se radi o naglo nastalom gubitku vida na jednom oku, slabosti jedne polovine tijela, otežanom govoru, slabosti jednog ekstremiteta itd.

Sa druge strane Akutni moždani udar nastaje kao posljedica poremećaja moždane cirkulacije i stanja nedovoljnog protoka krvi koji bi trebalo da zadovolji potrebe neurona za kiseonikom i glukozom. Akutni moždani udar može biti fokalni i globalni, nastaje naglo i traje duže od 60 min. 

-          Akutni ishemijski moždani udar nastaje kao posljedica začepljenja  krvnog suda trombom ili embolusom, značajno je teže prirode u odnosu na hemoragijski/krvareći i javlja se  u oko 75-80% slučajeva.

-          Akutni hemoragijski/krvareći moždani udar, po tipu može biti intracerebralno ili  subarahnoidalno i  javlja u preostalih 20-25% bolesnika.

Vrste mozdanog udara

FAKTORI RIZIKA

Faktori rizika za akutni moždani udar mogu se podjeliti u dvije kategorije: faktore na koje se ne može uticati i faktore na koje se može, i mora, uticati.

A. FAKTORI RIZIKA NA KOJE SE NE MOŽE UTICATI

  1. Pol –muškarci češće oboljevaju, međutim smrtnost je veća kod žena
  2. Starost – sa godinama starosti rizik od nakanka akutnog moždanog udara se povećava, rizik duplira se u svakoj deceniji nakon 55 godine
  3. Rasa i etnička pripadnost - pripadnici crne rase gotovo dva puta više oboljievaju u odnosu na pripadnike drugih rasa
  4. Hereditet/Nasljdenost - postojanje akunog moždanog udara kod najbližih srodnika povećava rizik od razvoja ovogoboljenja. Ovaj podatak može se pukašti obajsniti različitim mehanizmima, interakcijom genetskih faktora, faktora sredine i stila života.

B. FAKTORI RIZIKA NA KOJE SE MOŽE I MORA UTICATI

a) Jako dokumentovani faktori rizika

  • Hipertenzija/povišen krvni pritisak – pacijenti sa povišenim krvnim pritiskom imaju tri puta veću šansu da obole od akutnog moždanog udara, dok terapija smanjuje rizik za 36-42odsto;
  • Dijabetes melitus i poremećaji gikoregulacije – učestalost novonastalog moždanog udara je dva puta veća kod pacijenta oboljelih od diabete melitisa. Nema dokaza da kontrola glikemije samnjuje rizik od nastanka ove bolesti;
  • Pušenje cigareta – pušači imaju 50 odsto veći rizik za akutni moždani udar u odnosu na nepušače bez obzira na pol i starost. Prestanak pušenja vraća rizik na uobičajne vrijednosti;
  • Dislipidemija ili abnormalnosti serumskih lipida - (povećanje vrijednsoti triglicerida, holesterola, LDL i HDL) –korekcija serumskih vrijednoti lipida značajno smanjuje rizk od natanka oboljenja;
  • Fibrilacija pretkomora/treperenje, poremećaj ritma pretkomora - veoma značajan faktor rizika, jer je odgovorna za nastanak gotovo 50 odsto akutnog moždanog udara; antikoagulantna terapija kod ovih bolesnika značajno smanjuje rizik od nastanka akutnog moždanog udara;
  • Drugi kardiološki poremećaji - (dilatativna kardiomiopatija, prolaps mitralne valvule, endokarditis, vještačke valvule, intrakardijalni kongenitalni defekti - su značajni faktor rizika; akutni infarkt miokarda je takođe udružen sa pojavom akutnog moždanog udara;

b) Potencijalni faktori rizika

  • Gojaznost- indeks tjelesne mase veći od 30kg/m2, predisponira pojavu oboljenja;
  • Fizička neaktivnost – fizička aktivnost predstavlja protektivni faktor za spriječavanje nastanka akutnog moždanog udara;
  • Način ishrane - 5 dnevnih obroka, sačinjenih od voća i povrća može smanjiti rizik od nastanka akutnog moždanog udara;
  • Zloupotreba alkohola – efekti upotrebe alkohola zavisni od doze; alkoholičari imaju  povećan rizik za nastanak akutnom moždanog udara bez obzira na pol i starost;
  • Hiperhomocisteinemija – nedovoljno unošenje vitamin B12 i folne kisjeline povećava rizik od nastanka akutnog moždanog udara;
  • Supstituciona terapija hormonima- povećava rizikik od nastanka akutnog moždanog udara;
  • Upotreba oralnih kontraceptiva – jako je povezana sa povećanim rizikom od nastanka 
27 feb 2017

U Podgorici počeli sistematski pregledi za buduće prvake

Sistematski pregledi budućih pravaka koji će naredne 2017/2018. školske godine učiti u nekoj od podgoričkih osnovnih škola, počeli su u ponedjeljak, 13. februara.

15 feb 2017

Top Tweets

RT @NVOJuventas: Odgovor na upotrebu psihoaktivnih supstanci ne smije biti represivan i marginalizujući #Podrži #NeKažnjavaj @nvocazas @ijz
Project partners meeting within #SoS_Project in #Montenegro has been held today in Podgorica. https://t.co/MNaZ9ZhKnc
Danas pratimo javnu debatu povodom obiljezavanja Medjunarodnog dana zena @CZP_Cg @EUAmbME @euicmne